• youtube
  • facebook

Hải Dương: 2 di tích quốc gia đặc biệt vừa được xếp hạng có gì đặc biệt?

2 di tích của tỉnh Hải Dương vừa được Thủ tướng Chính phủ quyết định xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt (đợt 8) gồm di tích lịch sử Văn miếu Mao Điền và cụm di tích lịch sử, kiến trúc nghệ thuật đền Xưa - chùa Giám - đền Bia (cùng huyện Cẩm Giàng).

Thủ tướng Chính phủ yêu cầu khu vực bảo vệ di tích được xác định theo biên bản và bản đồ khoanh vùng các khu vực bảo vệ di tích trong hồ sơ. 

Văn miếu Mao Điền được Tổ chức kỷ lục Việt Nam cấp Bằng xác lập Kỷ lục công nhận vào Top 5 Văn Miếu cổ đánh dấu nền học vấn lâu đời ở Việt Nam năm 2017. (Nguồn: Baodulich)

Văn Miếu Mao Điền – nơi tôn vinh đạo học xứ Đông

Văn miếu Mao Điền được đặt tại thôn Mậu Tài, xã Cẩm Điền, huyện Cẩm Giàng, tỉnh Hải Dương. Được khởi dựng vào thời Lê sơ (thế kỷ XV). Văn miếu Mao Điền có quy mô và lịch sử lâu đời đứng thứ 2, chỉ sau Văn miếu Quốc Tử Giám. Đây là di tích lịch sử thờ Khổng Tử và tôn vinh các bậc Đại khoa Nho học tiêu biểu cho truyền thống văn hiến, đồng thời với Văn miếu là trường thi Hương của người dân tỉnh Đông- trấn Hải Dương.

Đầu thế kỷ XVI, do Thăng Long bất ổn về chính trị nên nhà Mạc đã tổ chức 4 khoa thi Hội tại trường thi Mao Điền. Trong đó có khoa thi Ất Mùi năm Đại Chính thứ 6 (1535), trấn Hải Dương có Nguyễn Bỉnh Khiêm, người đỗ đầu cả ba kỳ thi: Hương, Hội, Đình, được triều đình phong tặng Trạng nguyên. Hàng năm vào ngày “Đinh” đầu tháng “Trọng xuân” (tháng Hai) và “Trọng thu” (tháng Tám), trấn Hải Dương tổ chức lễ tế Khổng Tử, các quan đầu trấn, đầu phủ cùng cử nhân, tiến sĩ về làm lễ trọng thể, nêu cao truyền thống “Hiếu học và tôn sư, trọng đạo” của người dân tỉnh Đông. 

Nơi đây đã đào tạo hàng ngàn cử nhân, tiến sỹ Nho học đứng vào hàng đầu cả nước. Nếu chỉ tính số người đỗ Đại khoa trong 185 kỳ thi (từ 1075 - 1919), cả nước có 2.898 tiến sĩ thì trấn Hải Dương có 637 vị, trong số 46 Trạng Nguyên, Hải Dương có 12 người. Đặc biệt là Hải Dương còn có “Lò tiến sỹ xứ Đông” thuộc thôn Mộ Trạch, xã Tân Hồng, huyện Bình Giang. Tại đây có 39 vị tiến sỹ Nho học qua các thời kỳ lịch sử. Sau khi đỗ đạt, hầu hết các vị Đại khoa đều mang hết tài năng của mình để xây dựng đất nước.

Văn Miếu Mao Điền. (Nguồn: Baohaiduong.vn)

Ngày nay, Văn miếu Mao Điền không chỉ thờ Khổng Tử mà còn phối thờ thêm 8 vị Đại khoa tiêu biểu cho các lĩnh vực và thời đại (trong đó có 7 vị là người Hải Dương): Nhà giáo Chu Văn An, Lưỡng quốc Trạng Nguyên Mạc Đĩnh Chi (thời Trần, thế kỷ XIII-XIV), Danh nhân văn hoá thế giới, Anh hùng dân tộc Nguyễn Trãi (thời Lê sơ, thế kỷ XV), Trình quốc công Nguyễn Bỉnh Khiêm (thời Mạc, thế kỷ XVI), Đại danh y, Thiền sư Tuệ Tĩnh, Nhập Nội hành khiển Phạm Sư Mệnh (thời Trần, thế kỷ XIII- XIV), Thần toán Vũ Hữu (thời Lê sơ, thế kỷ XV)  và Nghi Ái quan, tiến sỹ Nguyễn Thị Duệ (thời Mạc, thế kỷ XVI).

Kiến trúc độc đáo cụm di tích thờ Đại danh y Tuệ Tĩnh

Hiếm có nơi nào trên đất nước ta có một cụm di tích gồm ba ngôi đền, chùa nằm ở 3 xã giáp nhau cùng thờ một vị tổ mà mỗi di tích lại có những nét đặc sắc riêng và gắn liền với những câu chuyện hấp dẫn, đậm màu sắc dân gian.

Đền Bia, đền Xưa, chùa Giám là cụm 3 di tích nằm trên địa bàn 3 xã Cẩm Sơn, Cẩm Vũ và Cẩm Văn của huyện Cẩm Giàng. 3 di tích ở rất gần nhau, cùng thờ một vị tổ là Đại danh y thiền sư Tuệ Tĩnh, song ở mỗi nơi lại có những công trình kiến trúc độc đáo, tạo dấu ấn và chỗ đứng riêng trong đời sống văn hóa, tâm linh người dân địa phương. Đến thăm cụm di tích này, khách tham quan được tham dự hành trình xuyên suốt cuộc đời vị Đại danh y tài hoa mà thân phận long đong.

Cửu phẩm liên hoa - chùa Giám (Cẩm Sơn). (Nguồn: camgiang.haiduong.gov.vn)

Chùa Giám nằm ở xã Cẩm Sơn là nơi gắn với cuộc đời Tuệ Tĩnh từ khi ông còn nhỏ. Theo các nguồn tài liệu lịch sử và truyền thuyết tại địa phương, thì Tuệ Tĩnh sinh vào khoảng năm 1330, mồ côi cha mẹ từ năm 6 tuổi, được sư thầy Hải Triều ở chùa Giám nuôi và cho đi học. Thời niên thiếu và những kiến thức đầu đời về y học của ông đã được nuôi dưỡng, gắn bó với ngôi chùa này.

Điểm đặc sắc nhất của chùa Giám là tòa cửu phẩm liên hoa được đặt ở sân phía sau tam bảo. Nhà cửu phẩm hình vuông (8 x 8 m), cao 3 tầng, 12 mái, có nhiều mảng kiến trúc còn giữ được dấu ấn của thế kỷ 17. Trong nhà cửu phẩm là tòa cửu phẩm liên hoa gồm 9 tầng hoa sen, cao trên 6m hình lục giác đều, mỗi cạnh 1,24m. Trên cửu phẩm có 145 pho tượng Phật. Toàn bộ kết cấu cửu phẩm liên kết với một trụ gỗ lim lớn ở giữa, trụ này đặt trên ngõng đá, tựa một ổ bi. Vào ngày lễ Phật, chỉ cần 2 người đẩy, cửu phẩm có thể quay nhẹ nhàng. Tòa cửu phẩm liên hoa là công trình kiến trúc Phật giáo độc đáo chỉ có ở Việt Nam. Hiện nay, trong cả nước chỉ còn 3 tòa cửu phẩm liên hoa có thể quay được, 2 tòa còn lại ở chùa Bút Tháp (Bắc Ninh) và chùa Đồng Ngọ (Thanh Hà, Hải Dương). 

Nếu như chùa Giám gắn với những năm tháng đầu đời của Đại danh y Tuệ Tĩnh thì đền Xưa là ngôi đền chính thức được xây dựng để thờ ông. Chưa xác định đền được khởi dựng từ năm nào nhưng căn cứ di vật kiến trúc hiện còn có thể xác định vào thế kỷ 17 đã có một ngôi đền kiên cố, chạm khắc tinh tế. Hiện tại di tích còn khoảng 50 cổ vật có giá trị như chuông đồng đúc năm Tự Đức thứ 8 (1855), sắc phong cho Tuệ Tĩnh vào các thời Thiệu Trị, Tự Đức, Duy Tân, Khải Định, Bảo Đại... Đây là những vật chứng cho sự nghiệp y học lẫy lừng đã được ghi nhận của Tuệ Tĩnh trong lịch sử. 

Đền Bia. (Nguồn: dulichhaiduong.gov.vn)

Nhà bia - Đền Bia xã Cẩm Văn. (Nguồn: Tạp chí VHTTDL tỉnh Hải Dương)

Đền Xưa. (Nguồn: dulichhaiduong.vn)

Đến thăm đền Bia, ta như đang được quay trở lại đoạn cuối cuộc đời vị đại danh y. Đền được xây dựng để thờ ông và tấm bia tương truyền được tiến sĩ Nguyễn Danh Nho đặt khắc theo nguyên mẫu tấm bia đặt trên mộ ông bên Giang Nam (Trung Quốc). Bên cạnh tấm bia này, ngôi đền còn có công trình độc đáo là vườn thuốc nam rộng lớn, phong phú các loại dược liệu. Đền Bia không phải là nơi thờ chính Tuệ Tĩnh nhưng lại được nhân dân địa phương đến thăm viếng nhiều nhất, vì nơi đây đã trở thành trung tâm thuốc nam uy tín. Vào dịp lễ hội (1-4 âm lịch) khách trẩy hội rất đông, nhiều du khách tới đây cắt thuốc nam như một cách cầu may về sức khỏe.